Goed samenwerken: het geheim van succesvolle innovatie


De digitale revolutie woedt wereldwijd. Terwijl succesvol digitaliseren wint aan belang, ervaren steeds meer organisaties hoe complex deze uitdaging is. We spraken erover met Bas van Essen, hoofd van RWS Datalab bij Rijkswaterstaat. Zijn team laat zien dat het mogelijk is om snel waardevolle stappen te zetten bij het ontwikkelen van een organisatie.

Laten we maar meteen met de hamvraag beginnen: wat is voor organisaties het grootste struikelblok als ze aan de slag gaan met digitalisering?
“Laat ik het zo zeggen: het grootste misverstand rondom digitalisering is dat het wordt gezien als een technisch vraagstuk. Organisaties die denken dat digitalisering een kwestie is van het ontwikkelen of kopen van software, komen niet ver. Het gaat om het ontwikkelen van digitale competenties – dat is een uitdaging die verder reikt dan techniek.”

Wat moeten deze organisaties doen volgens jou?
“Ze moeten hun blik verbreden, hun mindset verrijken. Digitalisering raakt alle componenten van de organisatie. Het gaat over visie en leiderschap. Over betrokkenheid van en dialoog met het hele team. Over een ondernemende kijk op samenwerkingsverbanden. Over het samenstellen van de juiste teams. En natuurlijk ook over techniek.” Nu met name de competencies op zetten van data analytics, machine learning en deep learning.

Het ontwikkelen van digitale competenties is een uitdaging die verder reikt dan techniek

Wat is de impact van deze andere mindset?
“Je zult zien dat digitalisering vooral een change opgave is. Het gaat om samenhang en samenwerken. In die zin is het niets nieuws. Bij Rijkswaterstaat denken we daarom vanuit een ecosysteem. We zijn er scherp op dat we bij het ontwikkelen van applicaties en services een integrale aanpak hanteren, met oog voor alle componenten van het ecosysteem.”

Dat klinkt alsof het vraagstuk er niet eenvoudiger op wordt. Wat zeg je tegen mensen die hier moedeloos van worden?
“Dat is niet nodig. We hebben ervaren dat het werken vanuit een ecosysteem juist voor heel veel rust zorgt. Dat is op zichzelf al winst. Daarnaast is er geen enkele reden om in één keer de switch naar een nieuwe werkwijze te maken. Ik zou juist zeggen: ga experimenteren. Richt proeftuinen in waarin mensen fouten mogen maken en kunnen ontdekken wat werkt voor jouw organisatie.”

“Het is belangrijk dat je daarbij wel meteen integraal aan de slag gaat, dus mét oog voor cultuur en samenwerking. Nu steeds meer technieken in elkaar grijpen, denk bijvoorbeeld aan het Internet of Things of aan machine learning, wordt het creëren van samenhang steeds crucialer als voorwaarde voor een duurzaam resultaat.”

Ga meteen integraal aan de slag, dus mét oog voor cultuur en samenwerking

Kun je nog iets meer vertellen over het inrichten van het ecosysteem? 
“Wat bij Rijkswaterstaat erg heeft geholpen, is dat onze CIO een heldere visie heeft geformuleerd, de zogeheten i-Strategie. Deze beschrijft de omgang met en toekomst van onze digitalisering. Dit bood belangrijke kaders. Vervolgens hebben we een platformstrategie ontwikkeld, als concretisering van de i-Strategie. Aan de hand hiervan hebben we platformen ontwikkeld die de bouwstenen voor onze oplossingen leveren. Met een beperkte set platformen kunnen we nu oneindig veel dataservices ontwikkelen, die bovendien erg eenvoudig te beheren zijn. Als je deze zaken eenmaal onder de knie hebt, kun je snel vooruitgang boeken.”  

Rijkswaterstaat fungeert inmiddels als voorbeeld voor organisaties binnen én buiten de overheid. Wat vind je daarvan?
“Dat is natuurlijk eervol. Toen we voor de eerste keer een compliment kregen van een gezaghebbende partij als Gartner, toen stonden we wel even met de oren te klapperen. Dat was eind 2015, inmiddels zijn we een stuk verder. Onze applicaties en data services scoren goed bij de gebruikers in de business én bij onafhankelijke veiligheidstesten – een goede aanmoediging om te delen wat we onderweg leren, zodat ook andere organisaties daar hun voordeel mee kunnen doen. Dat doen we dan ook volop.” 

Is het eigenlijk niet raar dat een overheidsorganisatie zoveel innovatieve kracht ontwikkelt?
“Ik ben het met je eens dat het niet vanzelfsprekend is dat we vooroplopen. Wel ben ik tot de conclusie gekomen dat je als overheidsorganisatie verplicht bent om zelf je eigen disruptor te zijn. Ik bedoel: als we als overheid onszelf niet opnieuw uitvinden, wie gaat het dan doen? De overheid levert tal van diensten die je niet aan de markt kunt overlaten. Als we relevant en waardevol willen blijven, zullen we onszelf moeten vernieuwen.”

Wat is je belangrijkste advies voor organisaties die zichzelf willen vernieuwen?
“Nou, laat ik vooropstellen dat elke organisatie anders is. Qua cultuur, processen, systemen en zeker ook klanten. En omdat elk organisatie uniek is, heeft elke organisatie ook een unieke opgave. Ik wil organisaties daarom in de eerste plaats aanraden om daar recht aan te doen. Kopieer dus niet zomaar een systeem of aanpak vanuit een andere context.”

Goed samenwerken vergroot het draagvlak en waarborgt de kwaliteit van het resultaat

“Dat gezegd hebbende, zou ik ze willen adviseren om niet vóór maar mét klanten te gaan ontwikkelen. Of deze zich nu binnen of buiten je organisatie bevinden. Juist door continu feedback op te halen, kun je blijven sturen op een resultaat dat waardevol is voor eenieder die je vanuit nieuwe competenties wilt bedienen. Goed samenwerken vergroot het draagvlak en waarborgt de kwaliteit van het resultaat.”

Goed samenwerken is dus ook het geheim van digitalisering? 
“Exact. Het gaat erom dat je echt dichtbij elkaar komt en een gedeeld beeld van de opgave hebt. Daarvoor moet je allemaal dezelfde taal spreken en onderliggende motieven doorgronden. Dit maakt de opgave spannend, maar vooral ook heel erg waardevol. Door zo met digitalisering aan de slag te gaan, ontwikkel je digitale competenties, versterk je de cultuur van de organisatie en werk je samen aan resultaten waar je met zijn allen trots op kunt zijn.”